Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik[1] [Değişiklik Yönetmeliği] 1 Mart 2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir. İlgili yönetmelik ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde [Yönetmelik] önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerden;
- Fiyat bilgisi içeren reklamlar maddesine eklenen kişiselleştirilmiş fiyat kavramı,
- İndirimli satış reklamları maddesinde düzenlenen indirimli fiyat uygulaması,
- Haksız Ticari Uygulamalar başlığına eklenen yeni örnekler
hakkında detaylı ve yol gösterici bir bilgilendirmeye ihtiyaç duyulmuştur. Bu kapsamda Yönetmelik Ek Madde 1 hükmüne[2] dayanarak Reklam Kurulu tarafından kılavuz hazırlanmıştır. Bu blog yazımızda Reklam Kurulunun 12.04.2022 tarihli ve 320 sayılı toplantısında 2022/1 numaralı ilke kararı olarak kabul edilen, 15 Nisan 2022 tarihinde Ticaret Bakanlığı’nın sitesinde[3] yayımlanan “Fiyat Bilgisi İçeren Reklamlar ile İndirimli Satış Reklamları ve Ticari Uygulamaları Hakkında Kılavuz” [Kılavuz] değerlendirilecektir.
1.Temel İlkeler
Kişiselleştirilmiş fiyat ve indirimli fiyat uygulamasına geçmeden önce Kılavuzda yer alan Temel İlkeler maddesine değinmek gerekir. Kılavuzun söz konusu 5. maddesiyle ağırlıklı olarak Yönetmelik hükümleri açıklanmış, farklı olarak;
- Tüketicinin ödemesi gereken tüm teslimat ücretlerinin fiyatla birlikte gösterilmesine vurgu yapılmıştır.
- Yine tüketicinin onayı olmadan ilave ödeme yükümlülüğü doğuran seçeneklerin kendiliğinden verilmemesi düzenlenmiştir.
- Farklı mal ve hizmetler için yapılan farklı indirimlerin açıkça belirtilmesi gerekliliği belirtilmiştir.
- Tüm mağazadaki malları kapsamıyorsa indirim reklamında net, tümü, her şey gibi ifadelerin kullanılmaması gerektiği belirtilmiştir.
- Tüketicinin makul beklentisini sarsmamak adına indirim reklamlarında yer verilen “…e varan” şeklindeki ifadelerin okunabilir büyüklükte olması gerektiği, böylelikle tüketicinin belirtilen indirim oranı/miktarında olmayan mal ve hizmetlerin de olduğunu bilmesi amaçlanmıştır.
2.Fiyat Bilgisi İçeren Reklamlar
Yönetmeliğin “fiyat bilgisi içeren reklamlar” başlıklı 13. maddesine 10. fıkra olarak kişiselleştirilmiş fiyat düzenlemesi eklenmiştir. Buna göre “Bir mal veya hizmete ilişkin olarak tüketicinin satın alma davranışı ve diğer kişisel verileri analiz edilerek sunulan fiyatın kişiselleştirilmiş fiyat olduğu kabul edilir. Tüketiciye bu şekilde bir fiyat sunulması durumunda, bu hususa ilişkin bilgi ile o mal veya hizmet ile ilgili olarak satıcı veya sağlayıcı tarafından belirlenen güncel satış fiyatına ve kişiselleştirilmiş fiyata aynı alanda yer verilir”. Bu düzenleme ile kişiselleştirilmiş fiyat konusu mevzuat kapsamına alınmıştır.
Bu tanımdan yola çıkarak Kılavuzun 6. maddesinin 12. fıkrasında da “Genel olarak uygulanan ve seçilen belirli bir kişi veya grubu hedeflemeyen fiyat indirimleri kişiselleştirilmiş fiyatlandırma olarak kabul edilmez.” açıklamasıyla kişiselleştirilmiş fiyatın belirli kişi ya da grubu hedeflemesi gerektiği belirtilmiştir. Bununla birlikte fiyatın oldukça esnek ve hızlı bir şekilde değiştirilmesini içeren “dinamik” veya “gerçek zamanlı” fiyatlandırma yöntemlerinin, tüketicinin satın alma davranışını veya diğer kişisel verilerini analiz etme süreçlerini içermediği sürece kişiselleştirilmiş fiyata ilişkin hükümler kapsamında değerlendirilmeyeceği açıklanmıştır [Kılavuz, m. 6/11].
Yönetmeliğe eklenen düzenleme ile güncel satış fiyatı ve kişiselleştirilmiş fiyatın aynı alanda verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu bilgilendirme ile tüketici fiyatlar arasında kıyaslama yapabilecek, kendisine sunulan kişiselleştirilmiş fiyat ile piyasa fiyatına göre tercihlerini düzenleyecektir.
3.İndirimli Satış Reklamları
Yönetmeliğin “indirimli satış reklamları” başlıklı 14. maddesinde de önemli değişiklikler yapılmıştır. İlgili hükmün değişiklik yapılan fıkraları şu şekildedir:
[1] Bir mal veya hizmete ilişkin indirim yapıldığını gösteren yazılı, sesli veya görsel herhangi bir ibarenin yer aldığı reklamlarda; indirimden önceki fiyat, indirimli satışın başlangıç ve bitiş tarihleri ile indirimli olarak satışa sunulan mal veya hizmetin miktarı sınırlı ise bu miktarın açık ve anlaşılır bir biçimde belirtilmesi zorunludur.
[3] Bir mal veya hizmetin indirimden önceki satış fiyatının tespitinde indirimin uygulandığı tarihten önceki otuz gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınır. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen mallara ilişkin reklamlarda indirimin miktarı veya oranı hesaplanırken, indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınır. Bu hususlara ilişkin ispat külfeti reklam verene aittir”.
Üçüncü fıkra ile birkaç farklı husus düzenlenmiştir. Kılavuz’da bu hususlar örnekleme yoluyla daha açık ve anlaşılır hale getirilmiştir.
- Kılavuzun 7. maddesinin 3. fıkrasında yer alan örnek ile 100 TL tutarındaki ürünün kısa süreliğine %50 indirimle 50 TL olması, indirim sona erdikten sonra 30 gün içinde yapılacak diğer indirimler için artık 100 TL üzerinden değil 50 TL üzerinden indirim duyurusunun yapılması gerekecektir. Böylelikle açıkça çok yüksek indirim yapılmış gibi gösteren ve tüketicilerin yanlış yönlendirilmesine yol açacak reklam uygulamalarına son verilmiştir. İndirim duyurusunda en baştaki satış fiyatı beyanı yerine indirim algoritmasına göre son 30 gün içindeki en düşük fiyatın gösterilmesi ile uygulama güncel piyasa koşullarına yaklaştırılmış ve tüketicinin bu yolla aldatılmasının önüne geçilmiştir.
- Meyve, sebze, günlük süt, yumurta gibi çabuk bozulabilen mallar içinse bir istisna getirilmiş ve 30 gün içindeki en düşük fiyatın değil, o malın bir önceki fiyatı esas alınacaktır. Kılavuz m. 7/4 hükmünde “Bir satıcı tarafından, günlük sütün fiyatının 1 Şubat tarihinde 20 TL, 10 Şubat tarihinde ise 22 TL olarak duyurulduğu durumda 14 Şubat tarihinde malın fiyatında indirim yapılması istenildiği takdirde bir önceki fiyat 22 TL olarak belirtilerek bu fiyatın üzeri çizilebilir ve indirimli fiyat olarak 20 TL belirtilebilecektir.” örnek ile de bu husus herhangi bir şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklanmıştır.
- Kılavuz m. 7/5 hükmünde belirtildiği üzere bir mal veya hizmete dair indirim reklamında [örneğin: yıldızlı günler] ya da genel fiyat indirimi niteliğindeki indirim reklamlarında [örneğin: tüm ürünlerde %20 indirim] her bir ürünün indirimden önceki fiyatının belirtilmesine gerek olmayıp mal ve hizmetlerin her birine ilişkin kendi indirim reklamında “önceki 30 gün içinde uygulanan en düşük fiyat” veya “bir önceki fiyat”ın belirtilmesi zorunludur. Genele hitap eden indirim duyurularında satıcı/sağlayıcıya bu noktada uygulama kolaylığı sağlanmıştır.
- Satıcı/sağlayıcı farklı satış noktaları üzerinden farklı fiyatlarla mal ve hizmet satabilir ancak genel bir fiyat indirimi söz konusu olduğunda, önceki fiyat olarak ilgili satış noktasında son 30 gün içinde yapılmış en düşük fiyatı belirtmelidir.
- Bir mal veya hizmet farklı platformlarda satışa sunulduğunda; bir platformda yapılan satış fiyatının/indirimin, diğer platformda yapılacak indirimler kapsamında önceki satış fiyatı şeklinde duyurulamaz. Böylelikle tüketici, tüm platformlarda yer alan fiyat bilgisini kıyaslamasına gerek kalmayacak salt alışveriş yapacağı platform özelinde değerlendirecektir.
- Tavsiye edilen satış fiyatının üzerinde, indirim yapılmış fiyat ya da önceki fiyat olarak algılanmasına sebebiyet verecek şekilde düzenleme yapılamaz.
- Uygulanacak indirimin tüm satış noktalarında geçerli olduğu belirtilmesine rağmen sadece bazı noktalarda geçerli olduğu izlenimi verilmemelidir. Ulusal düzeyde hizmet veren perakendecilerin de bazen, bazı bölge ya da mağaza özelinde indirim uygulaması mümkündür. Ancak bu durumda indirimin hangi bölge veya yer ile sınırlı olduğu açıkça belirtilmeli ve bu yerler özelindeki fiyatlar baz alınarak indirim duyurusu yapılmalıdır. Böylece tüketiciyi yanıltmanın önüne geçilecektir.
- Yeni satışa sunulan mallar için indirimli satış reklamı yapılırken indirim ilanı öncesindeki satışa sunulduğu süredeki en düşük fiyat dikkate alınır.
- Son olarak karşılaştırmalı satışlar, koşullu satışlar, puan/kupon biriktirmeye yönelik sadakat programları, hızlı değişen fiyatlandırmalar ve indirimi ilan etme niteliği taşımayan kişiselleştirilmiş fiyat indirimleri, indirimli satış kapsamında değerlendirilmemektedir.
Son olarak reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşlarının, bu Kılavuza uyum konusunda ayrı ayrı sorumlu olduğu ve aracı hizmet sağlayıcıların, oluşturdukları sistem üzerinden satış yapan satıcı ve sağlayıcıları işbu Kılavuz hakkında bilgilendirmesi gerektiği düzenlenmiştir. Böylece tüketicinin, bir mal veya hizmeti normal piyasa şartlarından daha elverişsiz şartlarda almaya ikna etmek amacıyla yapılan yanlış bilgilendirmelerin tamamen engellenmesi ve mevzuatın uygulanmasına ilişkin tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır.
Av. Güner DOĞAN
Av. Özlem TÜRKOĞLU LL.M.
[1] 1 Şubat 2022 tarih ve 31737 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik için bkz. [https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/ 2022/02/20220201-6.htm, erişim 15.04.2022].
[2] Yönetmelik Ek Madde 1: “Reklam Kurulu tarafından ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara karşı tüketiciyi korumaya yönelik kılavuzlar hazırlanır ve Ticaret Bakanlığının internet sitesinde yayınlanır. Yayınlanan kılavuz hükümleri, bu Yönetmelik ile birlikte uygulanır”.
[3] [https://tuketici.ticaret.gov.tr/duyurular/fiyat-bilgisi-iceren-reklamlar-ile-indirimli-satis-reklamlari-ve-ticari-uygulamal , erişim 15.04.2022].
