Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [Yönetmelik] 01.02.2022 tarihli ve 31737 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı! Bu yönetmelikle birlikte esas itibarıyla aşağıdaki değişiklikler öngörülmüştür:
- Estetik Ameliyatı Gibi Tedavilerden Sonra Bu Kişilerin Öncesi ve Sonrası Görüntülerini Paylaşmak Serbest: Tüketici hukukuna göre temel ilkeleri düzenleyen Yönetmelik m. 5/ğ “Hastaların tedavi öncesi ve sonrasına ait ifade ya da görüntüler içeremez.” hükmü yürürlükten kaldırılmıştır. Reklam Kurulunun şimdiye kadar olan uygulamasında bu tür görüntüler yoluyla talep oluşturulduğu gerekçesiyle bu tür reklamlara izin verilmemekteydi. Artık bu değişiklik sonrası yanlış ve yanıltıcı olmamak kaydıyla bu tür görüntülerin paylaşılması mümkün olabilecektir. Ancak Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m. 26 gereğince sağlık mevzuatının ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin KVKK’nın da dikkate alınması gerekir. Aksi takdirde teşebbüslere kişisel verilerin ihlâli sebebiyle çok daha ağır bir müeyyideler uygulanabilir.
- Kişiselleştirilmiş fiyat uygulaması: Tüketicilerin bazı verileri analiz edilerek onlara özel fiyat belirlemek mümkündür. Ancak böyle bir durumda bu hususa ilişkin bilgi ile o mal veya hizmet ile ilgili olarak satıcı veya sağlayıcı tarafından belirlenen güncel satış fiyatına ve kişiselleştirilmiş fiyata aynı alanda yer alması zorunludur.
- İndirimli Fiyat Uygulaması: İndirimli fiyat reklamı yapılırken, indirimin hangi fiyat üzerinden yapıldığının tespitinde mal veya hizmetin indirimin uygulandığı tarihten önceki otuz gün içindeki en düşük fiyatının esas alınacağı düzenlenmiştir. Ancak meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen mallara ilişkin olarak indirimli fiyattan bir önceki fiyatın esas alınacağı kabul edilmiştir.
- Bağlı Kredi İle Satış Uygulamaları: Özellikle gayrimenkul satış reklamlarında karşılaşılan bir mal veya hizmetin bağlı kredi ile satışa sunulduğunun belirtildiği reklamlarda, kredinin vadesine, faiz oranına, tüketiciye toplam maliyetinin aylık ve yıllık yüzde değerine ve geri ödeme koşullarına, reklamın yayınlandığı alanda ya da bir bağlantı veya uyarı işareti ile tüketicilerin yönlendirilerek ayrıntılı bilgi alabileceği bir internet sitesinde veya açılır ekranda yer verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
- Mevcut Düzenlemeye Biyosidal Ürünler de Eklendi: Yeni hükme göre ilaçlar, beşerî tıbbi ürünler, tıbbi cihazlar, sağlık hizmetleri, gıdalar, takviye edici gıdalar, kozmetik ve temizlik ürünleri, biyosidal ürünler, tütün mamulleri ve alkollü içkilerin reklamları, ilgili mevzuatında yer alan reklam ve tanıtımla ilgili diğer hükümlere de uygun olması gerekir. Böylece biyosidal ürün olarak nitelendirilen içerdikleri aktif madde ya da maddeler sayesinde zararlı olarak kabul edilen bakteri, virüs, mantar gibi mikroorganizmalar, hamam böceği, kene, karasinek, sivrisinek gibi böcekler, fare ve sıçan gibi kemirgenler üzerinde kimyasal veya biyolojik etki gösteren ürünler de bu hüküm kapsamına dahil olmuştur.
- İnternet Ortamında Mal veya Hizmet Karşılaştırarak Sıralama Yapabilmenin Şartları: Yeni eklenen 28/A maddesine göre bir karşılaştırmalı reklam türü olarak sıralama uygulamaları başlıklı yeni bir hükümle bu tür karşılaştırmalı reklamların ne şekilde olacağı düzenlenmiştir. Buna göre, internet ortamında satışa sunulan bir mal veya hizmetin fiyat, nitelik ve benzeri hususlarında karşılaştırma yapılarak sıralama yapılması mümkündür. Böyle bir sıralama yapılırken şu hususlara dikkat edilmesi gerekir:
- Bu sıralamanın hangi ölçütler dikkate alınarak oluşturulduğu ilişkin bilgi aynı alanda verilmelidir.
ya da
-
- Bu bilgi bir bağlantı veya uyarı işareti ile tüketicilerin yönlendirilerek ayrıntılı bilgi alabileceği açılır ekranda kolayca görünebilecek şekilde yer verilmelidir.
Yukarıdaki şartlar altında sıralama uygulamaları için reklam veya sponsorluk ve benzeri anlaşmalar söz konusu olduğunda gösterilen sıralama sonuçlarında reklam ibaresine de yer verilmesi gerekir [2.f].
- Tüketici Değerlendirmeleri ve Şikâyet Siteleri: 28/B ve 28/C maddelerinde tüketici değerlendirmeleri ve bu değerlendirmelerin yer aldığı özellikle dijital platformlar ve şikâyet siteleri açısından ayrıntılı bir düzenleme yapılmıştır. Tüketici değerlendirmelerinin nasıl ve ne şekilde ve hangi sınıflar dahilinde olacağı ve kanuni sınırlamaların neler olduğu m. 28/B’de düzenlenmiştir. Tüketici şikâyetlerine ilişkin olarak ise bu şikâyetin yer aldığı platformlara getirilen yükümlülüklerin en önemlisi 72 saat içerisinde hakkında değerlendirme yapılan satıcı veya sağlayıcılara cevap hakkı tanımak ve bu hizmetin de bilâbedel etkin bir iletişim yöntemi sağlamak zorundadır. Bu hükmün özellikle şikâyet siteleri açısından risk teşkil eden haksız rekabet ve marka hukuku açısından mevcut sorunu kaldırmadığı kanaatindeyiz. Satıcı ve sağlayıcı teşebbüsler haksız rekabetten ve marka hukukundan kaynaklanan haklarını kullanabilir[1].
- Haksız Ticari Uygulamalara İlişkin Değişiklikler: Son olarak Yönetmelik ekinde yer alan ve doğrudan haksız ticari uygulama olarak nitelendirilen “A – Aldatıcı Ticari Uygulamalar” başlıklı bölümde yer alan 19. Bent kaldırılmıştır. Böylece Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu ile Reklam Kurulu arasındaki aşırı fiyat uygulamalarında ortaya çıkabilecek yetki çatışmasının önüne geçilmiştir. Ayrıca bunun dışında bu başlık altına iki yeni bent eklenmiştir. Bunlardan ilki 21. bent olan dijital uygulamalarla elde edilen spor, tiyatro, konser gibi etkinlik biletlerinin karaborsacılığını yapmak yasaklanmıştır. 22. bentte ise dijital ortamda mal ve hizmet satışlarında tüketicilerin karar verme veya seçim yapma iradesini olumsuz etkileyen yöntemler yasaklanmıştır.
Av. Ömer Faruk ÇAMAŞIRCI
Av. Doç. Dr. Hamdi PINAR
[1] Şikâyet sitelerinin iş modelinin incelenmesi ve hukuki açıdan değerlendirilmesine ilişkin bkz: PINAR, Hamdi: “Haksız Rekabet ve Marka Hukuku Açısından Dijital Ekonominin Yeni Bir İş Modeli: Şikayet Siteleri”, BATIDER 2019, C. 36, S. 2 s. 121-164.
