Girişimcilerin, özellikle yeni ve görece bilinilirliği az olan girişimcilerin, geliştirmiş oldukları projelerini finanse edebilmeleri için ihtiyaç duydukları fonu bulmaları hem gelişmiş ülkelerde hem de gelişmekte olan ülkelerde önemli bir sorun olarak görülmektedir^[1]. Son yıllarda ortaya çıkan bir kavram olan kitle fonlaması, girişimcilerin projelerinin interneti ve sosyal ağları kullanan kişi ve kuruluşların çabaları ile desteklenmesini sağlayan, kolektif bir sermaye kaynağı olması sayesinde yeni iş olanakları yaratan, yenilikçiliği destekleyen bir finansman modelidir^[2]. Kitle fonlaması modelinde “fon arayanlar”, “fon sağlayanlar” ve “internet platformları” olmak üzere üçlü bir yapı gözlemlenmektedir. Bu yapıda özellikle “fon sağlayanlar”ın, çok sayıda kişiden oluşması sebebiyle bir “kitleyi” [crowd] ifade eder. Dolayısıyla, bu yeni finansman yöntemini tanımlamak maksadıyla “kitle fonlaması” [crowdfunding] terimi kullanılmıştır^[3].

Kitle fonlamasında, fon arayanlar ve fon sağlayanlar iki temel taraf olup, bunlardan birinin olmaması durumunda bir piyasadan söz edilmesi mümkün değildir. Fon arayanlar, projelerini veya iş fikirlerini hayata geçirmek için ihtiyaç duydukları fonu toplamak maksadıyla, kitlesel fonlama platformları aracılığıyla, geniş kitlelere açık çağrıda bulunan kişiler şeklinde ifade edilebilir. Fon arayanlar kavramı yerine; “proje sahibi”, “girişimci”, “proje oluşturucusu”, “kurucu” gibi kavramların da kullanıldığı görülmektedir[4].

Fon sağlayanlar ise, fon arayan girişimcilerin kitlesel fonlama platformlarında sundukları projeleri inceleyip, destek olmak istedikleri projelere para yatırarak projelerin hayata geçmesine katkıda bulunmaktadırlar. Yaptıkları katkı karşılığında, belirli bir maddi ödül/finansal getiri bekleyebilirler –genellikle ödül bazlı ve finansal bazlı [paya dayalı ve borca dayalı] kitlesel fonlama projelerinde bir karşılık beklemekte veya talep etmektedirler- ya da herhangi bir maddi/finansal karşılık beklemeyebilirler- genellikle bağış bazlı kitlesel fonlama projelerinde bir karşılık beklememektedirler.- Fon sağlayanlar; “destekçi”, “borç veren”, “yatırımcı”, “müşteri”, “katkıda bulunan” gibi kavramlarla da ifade edilmektedir[5].

Kitlesel fonlama platformları ise tüm paydaşlara arayüz oluşturmakta ve kitle fonlama ekosisteminin merkezinde yer almaktadır. Kitlesel fonlama platformları, fon arayanların projelerini çok sayıda potansiyel destekçiye ulaştırmalarında teknolojik altyapıyı sağlamak suretiyle, fon arayanlar ile fon sağlayanları bir araya getiren kuruluşlardır[6]. Bu platformlara “web sitesi sağlayıcıları”, “internet platformları” yahut sadece “platformlar” denildiği de görülmektedir.

Kitle fonlamanın temel amacı, girişimcilerin geleneksel yollarla finansman bulma konusunda karşılaştıkları zorlukları aşmaktır. Örneğin özellikle banka kredilerinde, girişimcilerin rehin tesis edilebilecek malvarlıklarının kısıtlı olması nedeniyle ya kredi bulamamakta ya da yüksek faiz ile krediye erişebilmektedirler. İşte kitle fonlama bu gibi zorlukları aşmak maksadıyla ortaya çıkmıştır. Zorluğu aşarken esas hedefi ise neredeyse her girişimin nihai amacı olan halka arz noktasına doğrudan ulaşmaktır. Geleneksel finansman yolunda bir basamak olan melek yatırımcılar ve girişim sermayesi ortaklıkları genellikle büyük yatırımlara finansman sağlarken; nispeten daha küçük tutarlı girişimlere, girişimcilerin kendileri ya da aile veya arkadaşları tarafından finansman sağlandığı görülmektedir. Bununla birlikte, kısmen yatırımcıları bulma ve ikna etmedeki başarısızlıktan ötürü, kısmen de girişimcilere yeterli değerin verilmeyişi nedeniyle, birçok girişim finanse edilememektedir. Yatırımcı bulamayan girişimler özellikle erken aşamalarında, halka arz yoluyla da finansman sağlayamamaktadır. Zira bu işlemi gerçekleştirebilmek için gereken hukuki ve mali yükü kaldıracak güçte değildirler.  Bu noktada kitle fonlaması alternatif bir finansman kaynağı olarak devreye girmektedir^[7].

Dünyada ilk kitle fonlaması platformu 2003 yılında ABD’de kurulan ArtistShare isimli bir web sitesidir^[8]. Kitle fonlamanın ABD’den İngiltere’ye ve oradan diğer ülkelere yayılmaya başlamasıyla beraber, Türkiye’de de ilk kitle fonlaması platformu olan “Projemefon” 2010 yılında kurulmuştur^[9]. Güncel durumda ise, Turkcell’in kitle fonlaması platformu “Arıkovanı” aktif faaliyet göstermektedir[10]. Ülkemizde ilk örneğinin 2010 yılında görüldüğü kitle fonlaması ile ilgili 2017 yılına kadar Türkiye’de herhangi bir yasal düzenleme yapılmamıştır. 05.12.2017 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı “Bazı Vergi Kanunları ile Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda yapılan düzenlemeler çerçevesinde, kitle fonlaması sermaye piyasası mevzuatına girmiştir. İkincil düzenleme kapsamında ise, Sermaye Piyasası Kurulunun [SPK] hazırladığı III-35/A.1 sayılı Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği, 03.10.2019 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.  27.10.2021 tarih ve 31641 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği [Tebliğ] ile ise SPK tarafından III-35/A.1 sayılı Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği revize edilmiş ve III-35/A.1 sayılı Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.

III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği ile önceki Tebliğe kıyasen birtakım temel değişiklikler öngörülmüştür. Bu değişikliklerin girişimci, fon sağlayan ve platform hakkında ağırlıklı olarak etkilenen aktör açısından bir sınıflandırma yapılarak aşağıda ana hatları ile özetlenmiştir.

a.      Girişimcilere İlişkin Değişiklikler

• Girişimci tanımı, projesine paya ve/veya borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla kaynak arayan Türkiye’de yerleşik gerçek kişileri ve limited veya anonim şirket türündeki tüzel kişileri kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
• Girişim şirketi tanımına ilişkin yapılan değişiklikte ise, tanımda yer almakta olan anonim şirket kurma zorunluluğu olmadan faaliyetlerine devam edecek anonim şirketler korunmakla beraber, tanıma, toplanan fonların emanet yetkilisi nezdinde açılan bloke hesabına aktarılması öncesinde anonim şirkete dönüşmesi zorunlu olan limited şirketler eklenmiştir.
• Fonlanan şirket tanımı yeni düzenleme ile mevzuata eklenmiş ve fonlanan şirket, girişimciler tarafından kurulan anonim şirket veya emanet yetkilisi nezdinde hesabına, bloke edilen fon tutarının aktarıldığı girişim şirketi şeklinde tanımlanmıştır.
• Bir girişim şirketi veya girişimci tarafından herhangi bir on iki aylık dönemde platformlar aracılığıyla paya dayalı olarak en fazla iki kampanya ile fon toplanabileceği düzenlenmiştir. Ayrıca, paya dayalı kitle fonlamasına ilişkin kampanya süreci tamamlanmadan aynı girişim şirketi veya girişimci tarafından paya veya borçlanmaya dayalı yeni bir kampanya süreci başlatılamayacağı; ancak paya dayalı kampanya süreci devam eden proje için aynı anda borçlanmaya dayalı kampanya yürütülmesinin mümkün olduğu ve bu kampanya süreçlerinin herhangi birinde hedeflenen fonun toplanamaması halinde diğer kampanya sürecinin de sonlandırılacağı Tebliğ’de düzenlenmiştir.
• Benzer şekilde; bir girişim şirketi veya girişimci tarafından herhangi bir on iki aylık dönemde platformlar aracılığıyla borçlanmaya dayalı olarak en fazla iki kampanya ile fon toplanabileceği düzenlenmiştir. Ayrıca, borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin kampanya süreci tamamlanmadan aynı girişim şirketi veya girişimci tarafından paya veya borçlanmaya dayalı yeni bir kampanya süreci başlatılamayacağı; ancak borçlanmaya dayalı kampanya süreci devam eden proje için aynı anda paya dayalı kampanya yürütülmesinin mümkün olduğu ve bu kampanya süreçlerinin herhangi birinde hedeflenen fonun toplanamaması halinde diğer kampanya sürecinin de sonlandırılacağı Tebliğ’de düzenlenmiştir.

b.     Platformlara İlişkin Değişiklikler

• Platformların kuruluşuna ilişkin şartlar, Tebliğ ile yeniden düzenlenmiş ve anonim ortaklık olma, asgari sermaye ve yönetim kurulunun asgari olarak 3 kişiden oluşması gibi şartlar platformların kuruluşunda aranmıştır.
• Tebliğ uyarınca, platformların, kuruluş için Kuruldan izin aldıktan sonra 6 ay içinde listeye alınmak üzere Kurula başvurması gerekmektedir. Aksi hâlde platform listeye alınma hakkını kaybedecektir. Ayrıca Tebliğe, listeye alındıktan sonra 6 ay içinde faaliyete geçmeyen platformların Kurum tarafından re’sen listeden çıkarılmasına yönelik hüküm eklenmiştir.
• Girişimci projelerini değerlendirmekle görevli olan ve platformun önemli bir parçasını oluşturan yatırım komitesi, Tebliğ’de, girişimci veya girişim şirketi tarafından hazırlanan fizibilite veya kredibilite raporunu değerlendiren, kampanyalara ilişkin bilgi formunu onaylayan komite olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede platformlara birden fazla yatırım komitesi oluşturabilme imkânı tanınmıştır.
• Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması faaliyeti gösterecek platformların yatırım komitesi üyelerine ilişkin ilave tecrübe ve lisans şartları getirilmiştir. Yatırım komitesi üye sayısının çoğunluğunun finans, girişimcilik, işletmecilik, hukuki danışmanlık, teknoloji, sanayi ve ticaret gibi alanlarda en az 5 yıllık tecrübeye sahip kişilerden olması gerekmektedir.
• Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla fon toplayacak girişimcilere kredibilite raporu hazırlama, yatırım komitesine bu kredibilite raporunu değerlendirme ve platforma da projeye ilişkin kredi skoru hesaplama yükümlülüğü getirilmiştir.
• Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin getirilen yeni düzenleme uyarınca, bilgi formunda yer verilmesi ve yükümlülüğün yerine getirilmesi sırasında yatırımcının rızasının alınması şartlarının sağlanması durumunda, borçlanma araçlarına ilişkin geri ödeme yükümlülüklerinin nakit yerine fonlanan şirketin payının verilmesi suretiyle veya bilgi formunda maktu olarak belirtilen şekilde yerine getirilmesi imkânı tanınmıştır.

c.       Yatırımcılara İlişkin Değişiklikler

• Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişilere yönelik yatırım sınırları artırılmıştır. Bu bağlamda, nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler, bir takvim yılında 20.000 TL’ye kadar kitle fonlaması yatırımı yapabiliyor iken bu miktar 50.000 TL’ye çıkarılmıştır. Ayrıca, yatırımcıların bir takvim yılında yapabilecekleri yatırım miktarı 200.000 TL’yi aşmamak şartıyla yatırım platformuna beyan ettikleri gelirin %10’u olarak uygulanabilecektir. Son olarak, nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla yapılan yatırımlar bakımından her projeye en fazla 20.000 TL yatırım yapabileceklerdir.

Sonuç

AB hukukunda kitle fonlamasına ilişkin hukuki düzenleme “2020/1053 sayılı the Regulation on European Crowdfunding Service Providers” paralelinde düzenlenmiş olan, III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği hem borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin esas ve usuller düzenlemiş hem de bu tebliğ ile paya dayalı kitle fonlamasına ve borçlanmaya dayalı kitle fonlamasına ilişkin usul ve esaslar tek bir tebliğ altında toplanmıştır. Bu konuların ilgili sektörlerde yaygın bir şekilde duyurulmasının ve ilgili tarafların doğru bilgilendirilmesinin kitle fonlamanın etkinliğini arttıracağı ve hatta bu konuda kitlelerin bilgilendirilmesi için kamu spotu vb. iletişim kanallarının kullanılabileceği, bu sayede halihazırda finansman sorunu yaşayan girişimlere kolaylık sağlanacağı kanaatindeyiz.

Stj. Av. Sena GÜMÜŞ

Av. M. Burak ÖZÇELİK, LL.M.

[1] Anbar, Adem: Girişimcinin Finansmanında Alternatif Bir Yöntem: Kitlesel Fonlama, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Ekim 2020, S. 88, s. 237.

[2] Vural, Aslı / Doğan, Deniz Umut: “Girişimcilik Finansmanında Yeni Bir Model: Kitle Fonlaması”, İşletme Araştırmaları Dergisi 2019, C. XI, S.1, s. 89-90.

[3] Belleflamme, Paul/ Schwienbacher, Armin / Lambert, Thomas: “Crowdfunding: An Industrial Organization Perspective”, 2010, s. 1.

[4] Vural/ Doğan: s. 90-91; Anbar, Adem: Girişimcinin Finansmanında Alternatif Bir Yöntem: Kitlesel Fonlama, s. 240-241.

[5] Belleflamme/ Schwienbacher/ Lambert, s. 7; Anbar, Adem: Girişimcinin Finansmanında Alternatif Bir Yöntem: Kitlesel Fonlama, s. 241.

[6] Anbar, Adem: Girişimcinin Finansmanında Alternatif Bir Yöntem: Kitlesel Fonlama, s. 242.

[7] Belleflamme/ Schwienbacher/ Lambert, s. 1-2.

[8] Freedman, David M./ Nutting, Matthew R.: A Brief History of Crowdfunding Including Rewards, Donation, Debt, and Equity Platforms in the USA, 2015, s. 1.

[9] Anbar, Adem: Girişimcinin Finansmanında Alternatif Bir Yöntem: Kitlesel Fonlama, s. 249.

[10] Detaylı bilgi için bknz: https://arikovani.com/ [Erişim Tarihi: 22.10.2021]