5253 sayılı Dernekler Kanunu [Kanun] m. 26’nın ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olması nedeniyle iptali ve yürürlüğünün durdurulması talebi ile yapılan başvuruya ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin 2021/59 E. 2021/90 sayılı kararı 22/02/2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
İptali istenen Kanun m. 26 hükmü şu şekildedir:
“Derneklerin, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon; üyeleri için lokal açmaları ve lokallerinde alkollü içki kullanılması ile bu tesislerin işletilmesi mülkî idare amirinden izin almalarına bağlıdır. “Bu tesislerin açılması, işletilmesi ve kapatılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.”
İtiraz yoluna başvuran Muğla 2. İdare Mahkemesi, Kanun m. 26’nın ikinci cümlesinde yer alan “Bu tesislerin açılması, işletilmesi ve kapatılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.” ifadesinin iptalini talep etmiştir. Yerel mahkeme itirazının gerekçesi olarak “itiraz konusu kuralla yurt, pansiyon ve lokallerin kapatılmasına dair usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğinin öngörülmesi suretiyle kapatılma gerekçelerini belirleme yetkisinin idareye bırakıldığı, bu durumun hukuk devleti, yasama yetkisinin devredilmezliği, suçta ve cezada kanunilik ilkeleriyle bağdaşmadığı, çalışma hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7., 13., 38., 48. ve 124. maddelerine aykırı olduğu” ifadelerine yer vermiştir.
Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan incelemede ilk olarak kanun hükmünde yer alan “…açılması…” ibaresinin, bakılmakta olan davada uygulama alanı bulunmadığı için bu ibareye ilişkin başvurunun yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilmiş, hükmün devamında bulunan “…işletilmesi ve kapatılması…” ibaresinin ise esasa ilişkin incelemesinin sınırlı olarak yapılacağı belirtilmiştir.
İlgili kararda Kanun m. 26’nın birinci cümlesi gereğince, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere yurt, pansiyon ve lokal niteliğindeki tesisleri işletmesi de dernek kurma özgürlüğü kapsamında yer alan faaliyetlerden olduğu ifade edilmiş, bu bağlamda ilgili tesislerin işletilmesine ve kapatılmasına ilişkin düzenlemeler yapılmasının dernek kurma özgürlüğüne sınırlama getirdiğinden temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın m. 13 hükmüne uyulması gerektiği belirtilmiştir.
İtiraz konusu düzenlemede derneklerin; tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere yurt, pansiyon ve lokallerin işletilmesine ve kapatılmasına ilişkin esas ve usullerin yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Bahse konu kuralla ilgili ise Anayasa Mahkemesi “dernek kurma özgürlüğüne ilişkin bir konuda herhangi bir yasal çerçeve çizilmeden ve temel ilkeler belirlenmeden düzenlemenin yönetmeliğe bırakılmasının öngörülmesi temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlandırılması gerekliliğiyle bağdaşmamaktadır.” tespitine yer vermiştir. Bu tespit doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, Kanun m. 26’nın ikinci cümlesinde yer alan “…işletilmesi ve kapatılması…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline oybirliği ile karar vermiştir.
İptal hükmünün ise Anayasa m. 153/3 ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 66/3 gereğince kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe gireceği kararlaştırılmıştır.
İlgili karara erişmek için tıklayınız.
