Dijital platformların bir türü olan çevrimiçi alışveriş platformları her geçen gün popülerlik kazanmaktadır. Özellikle COVID-19 pandemisinin başlamasıyla birlikte geleneksel satış kanalları yerine çevrimiçi alışveriş platformlarına olan eğilim ciddi bir boyuta ulaşmıştır. Son yıllarda dijital platformlara olan ilginin hızla ve katlanarak artması ve söz konusu platformların pazarda güçlenmesi ile farklı rekabet ihlâlleri gündeme gelmiş böylece çevrimiçi alışveriş hizmetleri pazarları hem AB Komisyonunun hem de ulusal rekabet otoritelerinin merceği altına girmiş, ilgili pazarda soruşturmalar açılmaya başlanmıştır. Konuya ilişkin en güncel soruşturmalardan birisi AB Komisyonu tarafından Amazon aleyhine yürütülen soruşturmadır.
Komisyon, 10.11.2020 tarihinde yayımladığı basın duyurusu ile rekabeti ihlâl ettiği iddiası ile Amazon hakkında yürütülen soruşturmada öninceleme aşamasının tamamlandığını ve soruşturma aşamasına geçildiğini ayrıca Amazon hakkında ikinci bir rekabet soruşturması daha başlattığını bildirmiştir[1].
Ön inceleme safhasının tamamlandığı soruşturmada çevrimiçi perakende pazarında Amazon’un hem pazaryeri sağlayıcısı hem de pazarda satıcılık faaliyeti gösteren bir teşebbüs olduğunu değerlendiren Komisyon, Amazon’un pazaryeri hizmet sağlayıcısı olarak sipariş edilen ve sevk edilen ürün sayısı, satıcıların pazardaki gelirleri, sevkiyata ilişkin bilgiler gibi üçüncü taraf satıcıların kamuya açık olmayan hassas iş bilgilerine erişebildiğini, söz konusu bilgileri satıcı olarak bulunduğu pazarda strateji belirlerken kullandığını, bu davranış neticesinde pazardaki rekabeti bozduğunu değerlendirmiştir.
Komisyon, tarafından hazırlanan ön inceleme raporuna göre Amazon’un kamuya açık olmayan ve hassas bilgi niteliği taşıyan satıcı verilerini kullanması normal şartlarda rekabetçi bir pazar yapısında Amazon’un pazar oyuncusu olarak üstlenmesi gereken üstlenmesi gereken risklerden kaçınmasını ve ayrıca Amazon’un en büyük pazar yerleri olan Fransa ile Almanya’daki pazar hizmetlerinin gerçekleştirilmesi için pazardaki hakimiyetinden yararlanmasını sağlamaktadır.
Soruşturma sonucunda Amazon’un davranışlarının ABİDA m. 102’ye göre hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi halinde Amazon yıllık küresel gelirinin %10’una kadar para cezasına çarptırılabilecektir.
AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Margrethe Vestager yaptığı konuşmasında Amazon gibi pazar gücüne sahip ikili rol platformlarının rekabeti bozmamasının sağlanması gerektiğini, Amazon’un üçüncü taraf satıcıların faaliyetlerine ilişkin bilgileri bu satıcılara rakip olarak hareket ettiği durumlarda kullanmaması gerektiğini, Amazon’un platformundaki şartların da adil olması gerektiğini ifade etmiş, şartların, Amazon’un kendi perakende tekliflerini yapay olarak desteklememesi veya Amazon’un lojistik ve teslimat hizmetlerini kullanan perakendecilerin tekliflerine avantaj sağlamaması gerektiğini dile getirmiştir. Vestager ayrıca, e-ticaretin patlamasıyla ve Amazon’un önde gelen e-ticaret platformu olmasıyla birlikte, tüketicilere çevrimiçi olarak adil ve bozulmamış erişimin sağlanmasının tüm satıcılar açısından önem arz ettiğini belirtmiştir.
Komisyon, Amazon aleyhine başlattığını duyurduğu ikinci soruşturmada ise Amazon’un iki davranışı incelenecektir. Buna göre; soruşturma kapsamında Amazon’un “Buy Box[2]” kazananını seçmek ve satıcıların Amazon’un Prime Sadakat Programı kapsamında Prime kullanıcılarına ürün sunmasını sağlamak için belirlediği kriterlerin Amazon’un lojistik ve teslimat hizmetlerini kullanan perakende satıcılar için Amazon’un perakende işinin tercihli uygulamalarına yol açıp açmadığını araştıracaktır.
[1] AB Komisyonun 10.11.2020 tarihli duyurusu için bkz. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_2077
[2] Amazon tarafından uygulanan Buy Box uygulamasına göre aynı ürünün birden çok satıcısının olması halinde tüm satıcıları listelenmemekte yalnızca kaç satıcının ilgili ürünü sattığı sayı olarak görülebilmektedir. Tüketici, ürünü satın almak istediğinde tüketicinin sepetine “Buy Box” kutusuna sahip olan satıcının ürünü eklenmektedir. Buy Box sahibi olabilmek için satıcıların belirli şartları sağlaması gerekmektedir.
